KAYSARDER Bilgi Merkezi
Altın sözlüğü
Kuyumculuk, sarraflık, sarrafiye, üretim ve geleneksel meslek dilinde kullanılan terimleri anlamlarıyla birlikte keşfedin.
141 sözlük maddesi24 harf başlığı47 konu kategorisi
Terim Arama
Altın ve kuyumculuk sözlüğü
141 madde görüntüleniyor
A
Ağırlık
Ölçü ve Ticaret- Bir altın veya mücevher ürününün gram cinsinden kütlesi. Fiyatlandırma, stok, has hesabı ve fire takibinin temel değişkenlerinden biridir.
Alaşım
Metalurji- Altın, gümüş veya platin gibi ana metale; sertlik, renk, dayanım ya da ayar kazandırmak amacıyla başka metallerin katılmasıyla oluşan metal karışımı.
Altın
Değerli Maden- Kimyasal simgesi Au olan, kolay işlenebilen, oksitlenmeye dirençli değerli metal. Kuyumculukta saf veya alaşımlı biçimde kullanılır.
Astar
Üretim- Külçe veya çubuğun haddeleme ile levha/şerit hâline getirilmiş biçimi. Takı parçalarının kesilmesi ve şekillendirilmesinde temel yarı mamuldür.
Ata Altını
Sarrafiye- Halk arasında Cumhuriyet altını grubundaki meskûk/sikke altın için kullanılan yaygın ad. Darphane standardındaki birlik tipin nominal ağırlığı 7,216 gramdır.
Ayar
Ölçü ve Ticaret- Altının saflık derecesini 24 birim üzerinden ifade eden sistem. 24 ayar saf altına yakın, 22 ayar yaklaşık 916,6 milyem, 18 ayar 750 milyem, 14 ayar 585 milyemdir.
Ayar Evi
Meslek ve Kurum- Değerli madenlerin saflık derecesinin analiz edildiği, numune ve ayar kontrollerinin yapıldığı uzman işletme veya laboratuvar.
Ayar Suyu
Test ve Analiz- Altın ayarının geleneksel mihenk taşı testiyle yaklaşık belirlenmesinde kullanılan, farklı derişimlerde hazırlanmış asit çözeltilerinin genel adı.
B
Baget
Taş ve Kesim- Dikdörtgen, uzun ve basamaklı fasetlere sahip değerli taş kesim biçimi. Özellikle pırlanta ve renkli taşlarda kullanılır.
Balıksırtı
Takı ve Motif- Zincir, bilezik veya örgü yüzeyinde balık kılçığını andıran çapraz ve tekrarlı dizilime verilen ad.
Baskı
Üretim- Metal levhanın kalıp ve pres yardımıyla biçimlendirilmesi; ayrıca sikke ve madalyonlarda kalıp deseninin metal yüzeye aktarılması işlemi.
Beşibiryerde
Geleneksel Sarrafiye- Geleneksel olarak beş adet altın parçanın bir araya getirilmesiyle oluşturulan, düğün ve özel günlerde takılan ziynet grubu. Bölgesel kullanım ve dizilim farklılıkları bulunur.
Beşlik Altın
Sarrafiye- Cumhuriyet altını ailesinin büyük boylarından biri. Darphane standardında ziynet beşlik 35,080 g; sikke/meskûk beşlik 36,080 g nominal ağırlıktadır.
Bilezik
Takı- Bileğe takılan, açık veya kapalı formda üretilebilen takı. Altın bilezikler Türkiye’de hem ziynet hem de tasarruf aracı olarak güçlü bir yere sahiptir.
Bombe
Form ve Teknik- Metal yüzeye dışbükey, kubbemsi bir hacim verilmesi. Takının daha dolgun görünmesini sağlamak için tasarım ve üretimde sık kullanılır.
Boraks
Üretim Kimyası- Lehimleme ve eritme işlemlerinde oksitlenmeyi azaltmak ve metal akışını kolaylaştırmak amacıyla kullanılan akı maddelerinden biri.
Bronz
Metalurji- Temel olarak bakır esaslı, tarih boyunca farklı oranlarda kalay ve başka metaller içerebilen alaşım grubu. Para ve süs eşyası üretiminde kullanılmıştır.
Burma
Takı ve Motif- Birden fazla tel, şerit veya parçanın kendi ekseni etrafında bükülmesiyle elde edilen örgülü görünüm. Bilezik ve zincirlerde yaygındır.
C
Cila
Yüzey İşlemi- Takı yüzeyindeki ince çizikleri azaltmak ve parlaklık kazandırmak amacıyla fırça, keçe ve parlatıcı bileşiklerle yapılan son yüzey işlemi.
Cilacı
Meslek- Takının yüzey düzeltme, parlatma ve son görünüm işlemlerini gerçekleştiren kuyumculuk ustası veya çalışanı.
Cüruf
Metalurji- Ergitme sırasında metalden ayrılan oksit, yabancı madde ve akı bileşenlerinin oluşturduğu artık tabaka.
Ç
Çap
Ölçü- Sikke, yüzük, bilezik, tel veya yuvarlak parçaların boyutlandırılmasında kullanılan, dairenin merkezinden geçen genişlik ölçüsü.
Çeyrek Altın
Sarrafiye- Türkiye’de en yaygın sarrafiye ürünlerinden biri. Darphane standardında ziynet çeyrek 1,754 g; sikke/meskûk çeyrek 1,804 g nominal ağırlıktadır; her ikisi de 22 ayardır.
Çıra
Geleneksel Atölye- Eski atölye dilinde ateş yakma, ısıtma veya lehimleme süreçlerinde kullanılan yanıcı yardımcı malzemeler için kullanılan genel ifadelerden biri.
Çift
Ticaret- Küpe gibi iki parçadan oluşan ürünlerin satış ve stok birimi.
Çivi Mıhlama
Mıhlama- Taşların küçük metal çıkıntılar veya tırnak benzeri tutucularla sabitlendiği mıhlama uygulamalarından biri.
D
Damga
Ayar ve İşaret- Ürün üzerine üretici, ayar, kurum veya standardı göstermek amacıyla vurulan küçük işaret. Damganın anlamı ülke ve mevzuata göre değişebilir.
Darphane
Kurum- Devlet adına madeni para, Cumhuriyet altını, madalya ve çeşitli değerli kâğıt/işaretleri üreten resmî kurum. Türkiye’de Cumhuriyet altınının yasal üreticisidir.
Dekapan
Üretim Kimyası- Lehimleme veya ısıl işlem sırasında yüzey oksitlerini azaltmak, temizlemek ve lehimin akışını kolaylaştırmak için kullanılan kimyasal akı/temizleyici.
Derece
Döküm- Kayıp mum dökümünde modelin çevresini saran alçı kalıbın bulunduğu silindirik kap veya kalıp ünitesi için kullanılan atölye terimi.
Döküm
Üretim- Eritilmiş metalin hazırlanmış kalıba dökülerek istenen takı veya parçanın elde edilmesi işlemi.
Döküm Ağacı
Döküm- Mum modellerin yolluklar aracılığıyla merkez bir gövdeye bağlandığı, ağaç görünümündeki döküm hazırlığı.
Dökümcü
Meslek- Kuyumculukta mum ağacı, alçı kalıp, ergitme ve döküm süreçlerini yürüten uzman.
E
Elektroliz
Yüzey İşlemi- Elektrik akımı yardımıyla metal iyonlarının bir yüzeye kaplanması veya metalin arıtılması prensibine dayanan işlem.
Elmas
Değerli Taş- Karbonun kristal formu olan, yüksek sertliğiyle bilinen değerli taş. Mücevherde kesilmiş ve parlatılmış biçimleri kullanılır.
Emaye
Süsleme- Cam esaslı tozların metal yüzey üzerinde ısıyla eritilerek renkli, parlak ve dayanıklı dekoratif tabaka oluşturduğu süsleme tekniği.
Ergitme
Metalurji- Metal veya alaşımın yeterli sıcaklığa çıkarılarak sıvı hâle getirilmesi işlemi.
F
Faset
Taş ve Kesim- Değerli taş yüzeyinde ışığı yansıtmak için belirli açıyla oluşturulmuş düz ve parlatılmış yüzeylerden her biri.
Fasetalı Kesim
Taş ve Kesim- Taşın çok sayıda geometrik düz yüzeyle kesilip parlatıldığı, ışık dönüşünü artırmayı amaçlayan kesim ailesi.
Fire
Ölçü ve Ticaret- Üretim, tamir veya işleme sırasında teorik miktarla fiilî kalan miktar arasındaki kayıp. Değerli maden işletmelerinde dikkatle takip edilir.
Foya
Taş ve Gelenek- Özellikle eski mücevherlerde taşın altına yerleştirilerek parlaklık veya renk etkisini artıran yansıtıcı ince tabaka.
G
Gerdanlık
Takı- Boyun çevresine oturan veya göğüs üstüne uzanan, genellikle gösterişli kolye türü.
Gırgır
Atölye Aleti- Kuyumcu atölyelerinde delme, frezeleme ve benzeri küçük işlemlerde kullanılan el breyzi/elle çevrilen matkap türü için kullanılan geleneksel ad.
Giyotin
Atölye Aleti- Metal levha ve şeritleri düz hat boyunca kesmeye yarayan makas/prensipli kesme makinesi.
Gram Altın
Yatırım Ürünü- Genellikle 24 ayar ve belirli gramajlarda rafineri tarafından üretilen yatırım amaçlı altın ürünlerinin yaygın adı. Üretici ve ürüne göre ağırlık seçenekleri değişir.
Granül
Metalurji- Eritilmiş metalin küçük taneler hâline getirilmiş biçimi. Alaşım hazırlama, tartım ve yeniden eritmede kolaylık sağlar.
Gümüş
Değerli Maden- Kimyasal simgesi Ag olan değerli metal. Takı, sofra eşyası, para ve süsleme sanatlarında tarih boyunca yaygın kullanılmıştır.
H
Hadde
Atölye Aleti- Metal külçe, çubuk veya levhayı merdaneler arasından geçirerek inceltmeye, uzatmaya ya da profil vermeye yarayan makine.
Has
Ölçü ve Ticaret- Kuyumculuk ticaret dilinde saf altın karşılığını ifade eden kullanım. Örneğin alaşımlı bir ürünün içindeki saf altın miktarı 'has' olarak hesaplanır.
Has Altın
Değerli Maden- Ticari hesapta saf veya safa çok yakın altını ifade eden terim. Uygulamada çoğunlukla 995/1000 veya 999,9/1000 saflıkta rafine altınlarla ilişkilendirilir.
Has Hesabı
Ölçü ve Ticaret- Bir ürünün toplam ağırlığı ile milyeminin çarpılmasıyla içindeki saf altın miktarının bulunması. Örnek: 10 g × 0,585 = 5,85 g has.
Heştek
Atölye Aleti- Metal parçaya yarım küre, kubbe veya belirli hacim vermek için zımba ve yuvalı bloklarla kullanılan şekillendirme takımı.
Hurda Altın
Ticaret- Kırılmış, eski, modası geçmiş veya yeniden üretime girecek altın eşyanın genel adı. Ayar analizi sonrası rafinaj veya yeniden üretimde değerlendirilebilir.
İ
İkibuçukluk
Sarrafiye- Cumhuriyet altını ailesinde birlik altının 2,5 katı nominal sınıf. Ziynet türü 17,540 g; sikke/meskûk türü 18,040 g nominal ağırlıktadır.
İnci
Organik Mücevher- Bazı yumuşakçaların içinde oluşan organik kökenli mücevher malzemesi. Doğal ve kültür incileri bulunur.
İstim
Yüzey İşlemi- Atölyede ürün üzerindeki cila kalıntıları ve kirleri uzaklaştırmak için kullanılan buharlı temizleme işlemi veya cihazı.
İşçilik
Ticaret ve Üretim- Bir takının tasarım, üretim, mıhlama, cila ve benzeri emek/teknik süreçlerinin fiyat karşılığı. Altın bedelinden ayrı veya onun üzerine eklenerek hesaplanabilir.
K
Kalem Atma
Süsleme- Metal yüzeye özel çelik kalemlerle çizgi, doku, motif veya parlak kesiler oluşturma işlemi.
Kalemkâr
Meslek- Metal yüzey üzerine kalem ve benzeri el aletleriyle desen, yazı, doku ve süsleme işleyen usta.
Kanal Mıhlama
Mıhlama- Taşların iki metal kanal arasına yan yana oturtularak sabitlendiği, yüzeyde tırnakların az göründüğü mıhlama tekniği.
Kaplama
Yüzey İşlemi- Bir metal yüzeyin altın, gümüş, rodyum gibi başka bir metal tabakasıyla kaplanması işlemlerinin genel adı.
Kapüşon (Kaboşon)
Taş ve Kesim- Fasetsiz; üstü bombeli, altı çoğunlukla düz veya hafif bombeli taş kesim biçimi.
Karat
Taş Ölçüsü- Değerli taşların ağırlık birimi. 1 metrik karat 0,20 grama eşittir. Altın saflığını belirten 'ayar/karat' kavramıyla karıştırılmamalıdır.
Kasa
Ticaret- Kuyumcu işletmesinde nakit, döviz ve değerli maden hareketlerinin izlendiği fiziksel veya muhasebesel değer havuzu.
Kelepçe
Takı- Açılır-kapanır mekanizmalı, çoğunlukla rijit formdaki bilezik türü.
Kezzap
Üretim Kimyası- Nitrik asidin geleneksel adı. Metal analizi ve bazı atölye işlemlerinde tarihsel olarak kullanılmış güçlü aşındırıcı kimyasal; profesyonel güvenlik gerektirir.
Kıl Testere
Atölye Aleti- İnce testere ağzıyla metal levha ve küçük parçaları hassas biçimde kesmeye yarayan temel kuyumcu el aleti.
Kıymetli Maden
Genel- Ekonomik değeri ve belirli fiziksel/kimyasal özellikleri nedeniyle ticarette özel yeri olan altın, gümüş ve platin grubu metaller için kullanılan genel ifade.
Kilit
Takı Parçası- Kolye, bileklik, zincir, küpe veya benzeri takıların açılıp kapanmasını ve güvenli biçimde takılmasını sağlayan mekanizma.
Kumpas
Ölçü Aleti- Çap, kalınlık, iç ve dış ölçüleri hassas biçimde ölçmek için kullanılan ölçüm aleti.
Kuyumcu
Meslek- Değerli maden ve taşlardan takı üreten, satan, tamir eden veya bunların ticaretini yapan kişi/işletme için kullanılan genel ad.
Kuyumculuk
Meslek ve Sanat- Değerli maden ve taşların tasarım, döküm, şekillendirme, süsleme, mıhlama, cila, tamir ve ticaret süreçlerini kapsayan zanaat ve sektör.
Külçe
Değerli Maden- Eritilmiş metalin standart veya atölye tipi kalıba dökülmesiyle elde edilen blok/çubuk form. Yatırım veya üretim hammaddesi olabilir.
Künye
Takı- Bileğe takılan, çoğu zaman üzerinde isim, tarih veya yazı bulunan plakalı bileklik türü.
L
Lehim
Üretim- Metal parçaları, ana parçaları tamamen eritmeden daha düşük ergime sıcaklıklı bir metal/alaşım yardımıyla birleştirme işlemi ve bu işlemde kullanılan alaşım.
Lup
Atölye Aleti- Taş, mıhlama, damga ve yüzey ayrıntılarını incelemek için kullanılan büyüteç. Kuyumculukta 10x büyütme yaygındır.
M
Malafa
Atölye Aleti- Yüzük, bilezik veya şarnel gibi parçaları ölçmek, düzeltmek ve şekillendirmek için kullanılan konik/silindirik çelik veya ahşap form.
Meneviş
Metalurji- Isıl işlem sonrasında metalin sertlik ve iç gerilim özelliklerini düzenlemek için kontrollü ısı uygulaması; kullanım bağlamı metale göre değişir.
Meskûk
Sarrafiye ve Tarih- Arapça kökenli, 'darbedilmiş/basılmış para' anlamında kullanılan terim. Türkiye’de Cumhuriyet altınının sikke grubunu ifade eden tarihî-resmî kullanımlardan biridir.
Mıhlama
Mıhlama- Değerli veya süs taşlarının metal montür üzerine tırnak, kanal, sıvama, pavé vb. yöntemlerle sabitlenmesi işlemlerinin genel adı.
Mıhlayıcı
Meslek- Taşları hazırlanmış yuvalara yerleştirip uygun teknikle sabitleyen kuyumculuk uzmanı.
Mihenk Taşı
Test ve Analiz- Altının yüzeye sürtülerek bıraktığı izin, ayar asitleri veya karşılaştırma iğneleriyle değerlendirildiği koyu renkli test taşı.
Milyem
Ölçü ve Ticaret- Değerli metal saflığını binde bir üzerinden ifade eden sistem. 1000 milyem teorik saf metali; 916,6 milyem yaklaşık 22 ayarı; 750 milyem 18 ayarı; 585 milyem 14 ayarı gösterir.
Mine
Süsleme- Metal yüzey üzerine cam esaslı renkli malzemenin uygulanıp pişirilmesiyle yapılan emaye süslemenin Türk sanatındaki yaygın adı.
Montür
Üretim- Taşın yerleştirileceği metal gövde veya yuva sistemi; taşsız, üretimi tamamlanmış metal takı gövdesi anlamında da kullanılır.
Murç
Atölye Aleti- Metal üzerinde nokta, doku, iz veya başlangıç çukuru oluşturmak için çekiçle vurularak kullanılan sert çelik uç.
Mücevher
Genel- Değerli metal, değerli/yarı değerli taş veya nitelikli işçilik içeren ziynet eşyalarının genel adı.
N
Nişan Yüzüğü
Takı ve Gelenek- Nişan geleneğinde çiftlerin taktığı yüzük. Bölge ve döneme göre alyans, tektaş veya farklı tasarımlarla kullanılabilir.
O
Ocak
Atölye- Metalin ergitildiği veya ısıtıldığı fırın/ergitme ünitesi için kullanılan genel atölye terimi.
Oksidasyon
Metalurji- Metal yüzeyinin oksijen veya başka oksitleyicilerle tepkimeye girmesi. Üretimde istenmeyen yüzey tabakası olabileceği gibi dekoratif amaçla kontrollü de yapılabilir.
P
Pah
Üretim- Bir parçanın keskin kenarının belirli açıyla kırılması veya eğimli yüzey hâline getirilmesi.
Paluze
Geleneksel Atölye- Bazı yöresel/usta ağızlarında atölye içi karışım, macun veya yardımcı malzemeler için değişken anlamlarda kullanılabilen terim; kullanım yerel olduğu için bağlama göre doğrulanmalıdır.
Pave (Pavé)
Mıhlama- Çok sayıda küçük taşın metal yüzeyi mümkün olduğunca kaplayacak biçimde sık aralıklarla mıhlandığı teknik.
Pergel
Ölçü Aleti- Ölçü aktarma, daire çizme ve iki nokta arasındaki mesafeyi karşılaştırmada kullanılan temel el aleti.
Pırlanta
Değerli Taş- Elmasın belirli oran ve faset düzenleriyle kesilip parlatılmış mücevher biçimlerine verilen ticari ad; Türkiye’de çoğunlukla yuvarlak brilliant kesimle özdeşleşir.
Pirinç
Metalurji- Bakır ve çinko esaslı alaşım. Kuyumculukta model, aksesuar, yardımcı parça ve taklit/kaplama ürünlerde kullanılabilir.
Platin
Değerli Maden- Kimyasal simgesi Pt olan, yoğun, dayanıklı ve korozyona dirençli değerli metal. Mücevher ve sanayide kullanılır.
Pota
Atölye Aleti- Altın, gümüş ve diğer metallerin ergitildiği, yüksek sıcaklığa dayanıklı grafit, seramik veya benzeri malzemeden kap.
Pres
Atölye Makinesi- Metal parçayı kalıp arasında yüksek kuvvetle kesme, şekillendirme, kabartma veya basma işlemlerinde kullanılan makine.
Prototip
Üretim- Seri üretime geçmeden önce form, ölçü ve detayları belirlemek için hazırlanan ana/orijinal model.
R
Rafineri
Kurum ve Üretim- Hurda, dore veya çeşitli saflıktaki değerli metalleri yüksek saflığa arıtan ve standart ürünlere dönüştüren tesis.
Ramat
Geri Kazanım- Atölye tozu, cila artığı, filtre, tezgâh döküntüsü ve benzeri üretim atıklarında kalan değerli madenlerin toplanıp geri kazanılması süreci ve bu malzemenin genel adı.
Raslama
Mıhlama- Mıhlama sırasında taşı uygun aletlerle yuvasına yerleştirme ve oturtma işlemi.
Raspa
Atölye Aleti- Taş yuvası veya metal üzerindeki pürüzleri kazıyarak düzeltmekte kullanılan kesici yüzeyli el aleti.
Rodaj
Yüzey İşlemi- Takı yüzeyine elektroliz yoluyla rodyum kaplama yapılması. Özellikle beyaz altın ve gümüşte parlaklık ve yüzey görünümü için uygulanır.
Rodyum
Değerli Maden- Platin grubu, parlak ve sert bir metal. Mücevherde çoğunlukla ince yüzey kaplaması olarak kullanılır.
S
Sadekâr
Meslek- Takının taşsız metal gövdesini elde veya çeşitli üretim teknikleriyle hazırlayan; kesme, şekillendirme, kaynak ve montür üretiminde uzman kuyumculuk ustası.
Sarraf
Meslek ve Tarih- Tarihsel olarak para, sikke, altın-gümüş ve kambiyo işlemlerinde uzmanlaşan kişi. Osmanlı ve daha eski ticaret hayatında para ayarı, değişimi ve değer tespiti gibi işlevler üstlenmiştir.
Sarrafiye
Sarrafiye- Kuyumculuk ticaretinde ziynet, sikke ve çeşitli eski/yeni altınların alım-satım grubunu ifade eden sektör terimi.
Savat
Geleneksel Süsleme- Gümüş yüzeyde açılan desenlerin koyu renkli metal-kükürt esaslı karışımla doldurulmasıyla kontrast oluşturan geleneksel süsleme tekniği; niello olarak da bilinir.
Sertifika
Ticaret- Mücevher veya değerli taşın belirli özelliklerini raporlayan belge. İçeriği, güvenilirliği ve kapsamı belgeyi düzenleyen kuruma göre değişir.
Sıvama Mıhlama
Mıhlama- Taşın çevresindeki metal kenarın taş üzerine doğru yatırılarak taşı tüm çevresinden veya büyük bölümünden sabitlediği mıhlama tekniği.
Sikke
Tarih ve Sarrafiye- Yetkili otorite tarafından belirli ağırlık, ayar ve işaretlerle basılan metal para. Günümüzde yatırım/hatıra amaçlı kıymetli maden sikkeleri de bulunur.
Simkeş
Tarihî Meslek- Osmanlı sanat ve zanaat terminolojisinde altın veya gümüş teli çeken/işleyen usta için kullanılan tarihî meslek adı.
Ş
Şaloma (Şalümo)
Atölye Aleti- Lehimleme, tavlama ve çeşitli ısıl işlemlerde kontrollü alev üretmek için kullanılan hamlaç.
Şarnel
Üretim- Kuyumculukta metalden oluşturulan ince boru/tüp formu. Menteşe, taş yuvası, bağlantı ve içi boş takı üretimi gibi birçok alanda kullanılır.
T
Takoz
Atölye Aleti- Kuyumcu tezgâhında testere, eğeleme ve tesviye işlemlerinin üzerinde yapıldığı ahşap tezgâh çıkıntısı; bazı usta ağızlarında külçe için mecazî kullanım da görülür.
Tam Altın
Sarrafiye- Halk arasında çoğunlukla birlik Cumhuriyet ziynet altını için kullanılan ad. Ziynet birlik altının Darphane nominal ağırlığı 7,016 gram ve saflığı 916,6 milyemdir.
Tavlama
Metalurji- İşleme sırasında sertleşen metalin kontrollü biçimde ısıtılıp uygun şekilde soğutularak yeniden şekillendirilebilir hâle getirilmesi işlemi.
Tel Çekme
Üretim- Metal telin giderek küçülen deliklerden geçirilerek çapının azaltılması ve uzatılması işlemi.
Telkâri
Geleneksel Süsleme- Çok ince altın veya gümüş tellerin kıvrılıp bir araya getirilmesi ve lehimlenmesiyle dantel görünümünde desenler oluşturan geleneksel kuyumculuk tekniği.
Tesviye
Üretim- Kesim, kaynak veya döküm sonrası yüzey ve kenarların eğe, zımpara ve benzeri araçlarla düzeltilip bir sonraki işleme hazırlanması.
Tırnak
Mıhlama- Montür üzerinde taşı üstten kavrayıp yerinde tutan küçük metal çıkıntı.
Tırnak Mıhlama
Mıhlama- Taşın çevresindeki metal tırnakların taşın üzerine doğru kapatılmasıyla sabitlendiği yaygın mıhlama tekniği.
Tohum (Şarnel)
Mıhlama- Montür üzerinde taşın sabitlendiği küçük silindirik taş yuvası için kullanılan meslek terimi.
Tolerans
Ölçü ve Üretim- Bir ürünün hedef ağırlık, ölçü veya ayar değerinden kabul edilebilir en fazla sapma miktarı.
Tombak
Geleneksel Süsleme- Osmanlı metal sanatında özellikle bakır ve bakır alaşımlı eşyanın altınla kaplanmasıyla elde edilen görünüm ve bu teknikle üretilen eşya için kullanılan terim.
Tuğra
Tarih ve Sikke- Osmanlı padişahlarının ad ve unvanlarını stilize biçimde taşıyan hükümdarlık işareti. Sikke, ferman ve çeşitli resmî eşyalarda görülür.
U
Usta
Meslek- Bir kuyumculuk dalında uzun eğitim ve uygulama sonucunda yüksek mesleki beceri kazanmış zanaatkâr.
V
Varak
Geleneksel Süsleme- Altın veya gümüşün çok ince yaprak hâline dövülmüş biçimi. Tezyinat, yaldız ve restorasyonda kullanılır.
Y
Yaldız
Yüzey İşlemi- Bir yüzeye altın görünümü veya altın tabakası kazandırma işlemlerinin genel adı; tarihsel ve modern teknikleri kapsayabilir.
Yarım Altın
Sarrafiye- Cumhuriyet altını ailesinde çeyreğin iki katı sınıf. Ziynet yarım 3,508 g; sikke/meskûk yarım 3,608 g nominal ağırlıktadır ve 22 ayardır.
Yaslama
Mıhlama- Taşın metal kenara veya komşu yüzeye dayanarak sabitlendiği mıhlama yaklaşımı; uygulama ayrıntısı ustalık terminolojisine göre değişebilir.
Yolluk
Döküm- Dökümde erimiş metalin ana girişten modele ulaşmasını sağlayan kanal sistemi.
Yüzük Ölçüsü
Ölçü- Yüzüğün iç çevresini veya çapını standartlaştıran numaralandırma sistemi. Kullanılan standart ülkeye göre değişebilir.
Z
Zerger
Tarihî Meslek- Farsça kökenli, 'altın işleyen' anlamındaki tarihî kuyumcu adı. Osmanlı metinlerinde kuyumcu için kullanılmıştır.
Zergerî
Tarihî Meslek- Zergerlik; altın işleme ve kuyumculuk sanatı için kullanılan tarihî terim.
Zımpara
Yüzey İşlemi- Metal yüzeyi aşındırarak çizik, çapak ve düzensizlikleri azaltmak; yüzeyi cilaya hazırlamak için kullanılan aşındırıcı malzeme ve işlem.
Zincir
Takı- Birbirine bağlı halka veya özel biçimli parçaların tekrarıyla oluşturulan, boyun, bilek veya aksesuar kullanımına uygun takı formu.
Ziynet
Sarrafiye ve Takı- Süs ve bezek anlamından gelen; takı amaçlı kullanılan değerli eşya için genel terim. Darphane'nin Cumhuriyet ziynet altınları da bu adla anılır.
Ziynet Altını
Sarrafiye- Darphane tarafından üretilen Cumhuriyet altınlarının takı/ziynet grubudur. Çeyreklik, yarımlık, birlik, ikibuçukluk ve beşlik çeşitleri vardır.